Ontslagen door kunstmatige intelligentie: het gangbare verhaal verhult de waarheid.

De cijfers die momenteel circuleren in de financiële technologiesector (Fintech) kunnen niet worden genegeerd. Wereldwijd zijn er in 2026 al bijna 10,000 banen in deze sector verdwenen. Zo heeft PayPal zijn personeelsbestand met ongeveer 20% ingekrompen, is Block gekrompen tot minder dan 6,000 werknemers en heeft Coinbase zijn personeelsbestand met 14% verminderd.

Dit alles wordt gedomineerd door één verklaring, een verklaring die zo vaak wordt herhaald dat het doet denken aan de dotcombubbel: kunstmatige intelligentie . Maar is dat echt wat er gebeurt? En belangrijker nog, maakt het uit of het verhaal niet helemaal waar is?

Wanneer het verhaal een strategie wordt

In mei 2026 was kunstmatige intelligentie verantwoordelijk voor 40% van alle aangekondigde ontslagen, een aanzienlijk hoger percentage dan eerder dat jaar. Op het eerste gezicht lijkt dit een logische verklaring: als technologie routinetaken efficiënter kan uitvoeren dan mensen, waarom zou je dan niet de kosten verlagen?

Maar bij een onderzoek naar de werkelijke redenen achter deze massale ontslagen komt een dieper structureel probleem aan het licht. Tot nu toe is kunstmatige intelligentie slechts een handig excuus voor de manier waarop de industrie deze veranderingen communiceert.

Analisten van Deutsche Bank ontmaskerden deze slimme vermomming in januari en noemden het 'AI-redundantie-washing'. Simpel gezegd is het de praktijk waarbij personeelsreducties worden toegeschreven aan de invoering van kunstmatige intelligentie, terwijl de onderliggende motieven gangbaarder en bekender zijn.

Maar als kunstmatige intelligentie werknemers niet echt vervangt, wat zijn dan de werkelijke redenen achter al die ontslagen? Als we naar elk bedrijf afzonderlijk kijken, kunnen de redenen divers zijn, variërend van verslechterende winstgevendheid tot de druk om operationele discipline te tonen na jarenlang een strategie van "groeien tegen elke prijs" te hebben gehanteerd.

Onderzoek wijst op dezelfde verklaring: bijna 60% van de wervingsmanagers in de VS geeft toe dat ze de rol van AI benadrukken bij ontslagen, omdat dit beter aansluit bij de wensen van belanghebbenden. Hoewel personeelsreducties zorgen kunnen oproepen over de groeimodellen van een bedrijf, lijken ze positief als ze worden gepresenteerd als een strategische toepassing van AI. Dit kan zelfs de angst van werknemers voor de impact van AI op hun baan verminderen.

Productiviteitsparadox

Laten we ervan uitgaan dat sommige bedrijven hun werknemers al vervangen door AI-tools. In dat geval zouden er cijfers moeten zijn om dat te onderbouwen. Maar ze delen geen cijfers over de effectiviteit, althans nog niet.

Uit een onderzoek onder 350 leidinggevenden van bedrijven met een omzet van meer dan 1 miljard dollar bleek dat 80% van de organisaties die experimenteerden met kunstmatige intelligentie of autonome technologieën, melding maakten van personeelsreducties. Veel van deze organisaties gaven echter openlijk toe dat ze banen schrapten, ongeacht of de technologie tastbare resultaten opleverde.

Op deze manier zijn bedrijven van plan om in 2026 nog eens 10 miljoen dollar of meer uit te geven, in de hoop op een toekomst die zich nog niet volledig heeft gematerialiseerd. Ze verminderen hun personeelsbestand in afwachting van een productiviteitsboost die voor de meeste bedrijven nog steeds theoretisch is.

Zelfs wanneer AI binnen een organisatie wordt geïmplementeerd, bevindt het zich vaak nog in een experimentele fase, waarbij gebruik wordt gemaakt van de bestaande infrastructuur in plaats van deze te vernieuwen. Bovendien is het rendement op investeringen in AI bescheiden: slechts 25% van de AI-initiatieven behaalt het verwachte rendement en slechts 16% bereikt de gehele organisatie.

Uit het McKinsey Global AI Survey 2025 kwamen vergelijkbare resultaten naar voren. Hoewel de meeste bedrijven AI in ten minste één functie gebruiken, blijft bijna 70% steken in de pilot- of experimentele testfase in plaats van AI op te schalen naar de gehele organisatie. Nog ontmoedigender is dat slechts 39% een significante impact op de EBIT rapporteerde als gevolg van de implementatie van deze technologie.

Waar gaat het kapitaal eigenlijk naartoe?

Als kunstmatige intelligentie de productiviteitsrevolutie die zoveel managers hebben beloofd nog niet heeft teweeggebracht, waar richt de aandacht van de sector zich dan op? Het antwoord is minder opwindend dan de krantenkoppen doen vermoeden: alleen al vorig jaar werd er meer dan 200 miljard dollar geïnvesteerd in interne bedrijfsinfrastructuren en -systemen.

Fintechbedrijven staan ​​momenteel onder druk om te bewijzen dat alle beloftes rondom AI geen hype waren. In plaats van de financiële dienstverlening van de ene op de andere dag te heruitvinden, richten veel bedrijven zich daarom op interne processen en zoeken ze naar manieren om bestaande processen goedkoper en gemakkelijker schaalbaar te maken.

Hoewel kunstmatige intelligentie nog niet de gewenste impact heeft bereikt, blijft de verschuiving naar automatisering cruciaal. De afgelopen tien jaar heeft fintech zich grotendeels gericht op de klantervaring om een ​​innovatief product te leveren, maar in de toekomst zal er meer aandacht worden besteed aan de mechanismen achter het product dan aan het product zelf.

Maar dit betekent niet dat het verhaal van "kunstmatige intelligentie die werknemers vervangt" het hele verhaal vertelt. Het verminderen van personeel en het vervangen ervan door robots mag er dan goed uitzien in de kwartaalcijfers, het is geen echte strategie. Hoewel kostenbesparingen de marges op korte termijn kunnen verbeteren, creëren ze zelden een blijvend concurrentievoordeel.

In deze context zullen de winnende bedrijven dus de bedrijven zijn die eerlijk een andere vraag stellen en beantwoorden: Wat kunnen we de markt vandaag bieden dat we een jaar geleden niet konden bieden?

De waarde van AI-innovatie gaat verder dan alleen kostenbesparing.

Het belangrijkste aspect van de toepassing van kunstmatige intelligentie ligt wellicht niet in het vermogen om werknemers te vervangen, maar in de nieuwe waarde die het creëert. Door de geschiedenis heen hebben grote technologische verschuivingen zelden waarde gecreëerd door bestaande processen simpelweg goedkoper te maken. Integendeel, ze hebben volledig nieuwe producten, diensten en bedrijfsmodellen voortgebracht die voorheen onmogelijk waren.

Laten we, zonder al te ver te hoeven zoeken naar voorbeelden, het internet in herinnering brengen. Toen het net verscheen, rechtvaardigden velen investeringen erin door te verwijzen naar aspecten van "efficiëntie", zoals het digitaliseren van documenten of het verlagen van communicatiekosten via e-mail.

In werkelijkheid is het internet veel verder gegaan dan dat, en heeft het compleet nieuwe bedrijfsmodellen gecreëerd: online media, sociale netwerken, zoekmachines, cloudcomputing en Plus. Giganten zoals Google en Amazon zijn niet zomaar geworden wie ze nu zijn door hun processen te verbeteren. Hun succes is juist te danken aan het feit dat ze producten hebben ontwikkeld die vóór de wijdverspreide acceptatie van het internet niet succesvol hadden kunnen zijn.

Nu is het de beurt aan kunstmatige intelligentie (AI) om dit pad te bewandelen. De innovaties die het met zich mee zal brengen, zijn een verhaal dat in de fintechsector nog grotendeels onontgonnen is, maar het potentieel is enorm. In die zin is de huidige overmatige focus op personeelsreductie waarschijnlijk slechts een korte fase in de veel grotere erfenis die AI in de financiële sector zal achterlaten. De echte winst voor bedrijven is nu om te ontdekken hoe ze AI kunnen inzetten om hun klanten op nieuwe en voorheen onbekende manieren beter van dienst te zijn.

Kostenbesparingen zijn wellicht een direct meetbaar resultaat, maar op de lange termijn zal het werkelijke voordeel van de toepassing van deze technologie blijken uit wat het toevoegt, niet uit wat het wegneemt.